Việc chia thừa kế hiện nay được quy định rõ ràng tại Điều 609 Chương 21 của Bộ Luật dân sự 2015. Theo đó có 2 hình thức chia thừa kế được áp dụng nhằm hỗ trợ các chủ thể có thể phân chia tài sản. Đầu tiên là chia thừa kế theo di chúc, thứ hai là chia thừa kế theo pháp luật. Vậy 2 hình thức này có những nội dung gì? Mời mọi người cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết sau.
1. Nguyên tắc chia thừa kế theo di chúc
Dựa theo điều 624 bộ luật dân sự năm 2015 có quy định: “Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết, người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép; nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức di chúc không trái quy định của luật.”
1.1 Di chúc hợp pháp
Để di chúc đảm bảo giá trị pháp lý, thì nó cần tuân thủ đúng quy định của pháp luật. Những yêu cầu cơ bản của di chúc bao gồm:
- Hình thức: Di chúc có thể tồn tại ở dạng văn bản hoặc miệng. Nếu là văn bản thì văn bản đó có thể công chứng hoặc được chứng thực; Còn đối với di chúc miệng thì cần ít nhất từ hai người làm chứng trở lên.
- Nội dung: Nội dung của di chúc phải rõ ràng, tuyệt đối không vi phạm pháp luật hoặc đạo đức. Người lập di chúc không được rơi trong tình thế bị ép buộc hay lừa dối.
Di chúc hợp pháp sẽ bảo vệ quyền lợi của những người thừa kế và làm giảm tranh chấp giữa các bên.
1.2 Quyền tự định đoạt tài sản
Một nguyên tắc quan trọng đối với hình thức chia thừa kế theo di chúc là quyền tự định đoạt tài sản của người lập di chúc. Người này có quyền quyết định ai sẽ thừa kế tài sản của mình và tài sản nào cho ai. Điều này cho thấy quyền tự do cá nhân và giúp những người hưởng thừa kế duy trì mối quan hệ gia đình. Tuy nhiên, quyền này sẽ bị giới hạn bởi pháp luật, cụ thể không thể bỏ qua quyền thừa kế của con cái hoặc vợ/chồng.
1.3 Nguyên tắc công bằng trong chia thừa kế
Nguyên tắc công bằng ảnh hưởng rất nhiều tới hình thức chia thừa kế theo di chúc. Nhiều người lập di chúc thường thiên vị một hoặc vài người thừa kế, kéo theo những tranh chấp sau khi họ qua đời. Để tránh sự việc này, người sở hữu di sản thừa kế cần cân nhắc kỹ trước khi viết di chúc phân chia tài sản. Thậm chí có thể dựa trên mối quan hệ, sự hỗ trợ tài chính cũng như đóng góp của từng người thừa kế trong gia đình.
2. Hình thức chia thừa kế theo pháp luật
Bên cạnh hình thức chia thừa kế theo di chúc, thì hình thức chia thừa kế theo pháp luật cũng rất phổ biến tại Việt Nam. Bởi trên thực tế, không mấy người để lại di sản họ lập di chúc, hơn nữa dù có di chúc thì nó vẫn thiếu tính hợp pháp dẫn tới bị vô hiệu.
Như vậy trường hợp chia thừa kế theo pháp luật sẽ được thực hiện theo Bộ luật dân sự 2015. Quy trình thực hiện theo hình thức này chắc chắn sẽ phức tạp hơn khá nhiều. Sau đây sẽ là một số quy định tại Bộ luật dân sự 2015 về trường hợp áp dụng hình thức chia thừa kế theo pháp luật và quy định về những người được hưởng thừa kế theo pháp luật:
Điều 650. Những trường hợp thừa kế theo pháp luật
Thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong trường hợp sau đây:
a) Không có di chúc;
b) Di chúc không hợp pháp;
c) Những người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc; cơ quan, tổ chức được hưởng thừa kế theo di chúc không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế;
d) Những người được chỉ định làm người thừa kế theo di chúc mà không có quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.
Thừa kế theo pháp luật cũng được áp dụng đối với các phần di sản sau đây:
a) Phần di sản không được định đoạt trong di chúc;
b) Phần di sản có liên quan đến phần của di chúc không có hiệu lực pháp luật;
c) Phần di sản có liên quan đến người được thừa kế theo di chúc nhưng họ không có quyền hưởng di sản, từ chối nhận di sản, chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc; liên quan đến cơ quan, tổ chức được hưởng di sản theo di chúc, nhưng không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế.
Điều 651. Người thừa kế theo pháp luật
Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:
a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;
b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;
c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.
Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.
Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.
Trên đây, chính là phần chia sẻ chi tiết về 02 hình thức thừa kế theo quy định của BLDS 2015. Thông qua những quy định được đề cập trong bài, hy vọng độc giả đã nắm được các điều khoản cụ thể ứng với hình thức thừa kế theo pháp luật và thừa kế theo di chúc. Nếu còn vướng mắc vui lòng liên hệ trực tiếp với CÔNG TY TNHH TƯ VẤN TB LAW qua số HOTLINE: 0333848350 để được giải đáp cụ thể.
Bài viết tham khảo các tài liệu, website:
